Materialnoprawny skutek pełnomocnictwa
Rozważania dotyczące skutków pełnomocnictwa procesowego w kontekście odwołania darowizny oraz konieczności profesjonalizmu w formułowaniu pozwu i pełnomocnictwa przez zawodowego pełnomocnika. Analiza stanu faktycznego oraz stanowisk sądów w sprawie M.K. przeciwko J.M. dotycząca odwołania darowizny spółdzielczego lokalu mieszkalnego. Istotność treści dokumentu pełnomocnictwa w kontekście umocowania do dokonania czynności materialnoprawnych.
Tematyka: pełnomocnictwo procesowe, odwołanie darowizny, skarga kasacyjna, Sąd Najwyższy, umocowanie, czynność materialnoprawna, dokument pełnomocnictwa, wola mocodawcy, profesjonalizm pełnomocnika, badanie woli mocodawcy, treść pełnomocnictwa, śmierć mocodawcy
Rozważania dotyczące skutków pełnomocnictwa procesowego w kontekście odwołania darowizny oraz konieczności profesjonalizmu w formułowaniu pozwu i pełnomocnictwa przez zawodowego pełnomocnika. Analiza stanu faktycznego oraz stanowisk sądów w sprawie M.K. przeciwko J.M. dotycząca odwołania darowizny spółdzielczego lokalu mieszkalnego. Istotność treści dokumentu pełnomocnictwa w kontekście umocowania do dokonania czynności materialnoprawnych.
Nie ma uzasadnienia dla rozszerzającej wykładni skutków pełnomocnictwa procesowego wyznaczonych zakresem określonym w art. 91 KPC, zwłaszcza gdy pozew i treść pełnomocnictwa są redagowane przez zawodowego pełnomocnika. Od zawodowego pełnomocnika trzeba wymagać profesjonalizmu w formułowaniu pozwu i pełnomocnictwa w tych przypadkach, gdy pozew, który jest kwalifikowanym pismem procesowym, a jego wniesienie czynnością procesową, ma obejmować także czynność prawną o charakterze materialnym. Wówczas w pozwie należy wyraźnie wyodrębnić elementy wskazujące także na odwołanie darowizny i okoliczności faktyczne, na których jest ono oparte. Natomiast dokument pełnomocnictwa powinien zawierać jednoznaczne umocowanie do dokonania także i tej czynności o skutku materialnoprawnym – orzekł Sąd Najwyższy (III CSK 189/17). Opis stanu faktycznego Wyrok Sądu Najwyższego zapadł w sprawie z powództwa M.K. (następca prawny A.Z.) przeciwko J.M. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu, w wyniku odwołania darowizny, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Stanowisko SO i SA Mając na względzie okoliczności sprawy oraz zachowanie obu stron postępowania, poprzedzające wniesienie powództwa i będące zarazem powodem jego wniesienia, Sąd Okręgowy uznał, że skoro oświadczenie o odwołaniu darowizny stanowił pozew, to złożenie go pozwanej należy identyfikować z dniem doręczenia pozwanej odpisu pozwu. W ocenie Sądu Okręgowego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż zachowanie pozwanej w stosunku do darczyńcy nie stanowiło rażącej niewdzięczności. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki, przyjmując jednak inną niż SO podstawę oddalenia. W jego bowiem ocenie nastąpiło to z uwagi na nieważność odwołania darowizny pozwem, ponieważ pełnomocnik, który wniósł pozew nie miał umocowania do odwołania darowizny jako jednostronnej czynności prawnej. W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie art. 91 KPC przez przyjęcie, że oświadczenie o odwołaniu darowizny złożone w pozwie przez pełnomocnika procesowego powódki jest nieważne, gdyż pełnomocnictwo nie obejmowało upoważnienia do dokonania czynności materialnoprawnej, tj. złożenia oświadczenia woli, o którym mowa w art. 898 § 1 KC, w sytuacji gdy umocowanie do dokonania tej czynności wynikało z założenia celowego działania mocodawcy w kierunku wygrania procesu oraz ochrony interesów powódki, a nadto wytoczenie powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli było uwarunkowane złożeniem oświadczenia woli o odwołaniu darowizny. Stanowisko SN Sąd Najwyższy po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Na początku SN przypomniał, że uznać należy dopuszczalność wnoszenia pism procesowych jako zawierających również oświadczenia woli o skutkach prawno-materialnych. Z drugiej jednak strony, Sąd Najwyższy wskazał, że nie może to uzasadniać rozszerzającej wykładni skutków pełnomocnictwa procesowego wyznaczonych zakresem określonym w art. 91 KPC, zwłaszcza gdy pozew i treść pełnomocnictwa są redagowane przez zawodowego pełnomocnika. Od zawodowego pełnomocnika trzeba bowiem wymagać profesjonalizmu w formułowaniu pozwu i pełnomocnictwa w sytuacji, gdy ma wystąpić również skutek o charakterze materialnym. Odwołanie darowizny, o którym stanowi art. 900 KC jest oświadczeniem woli o charakterze materialnym. W związku z tym, konsekwentnie należy przyjąć, że skoro forma pisemna oświadczenia o odwołaniu darowizny nie została zastrzeżona pod rygorem nieważności, dopuszczalne jest potraktowanie pozwu o zobowiązanie do zwrotu przedmiotu darowizny jako zawierającego również oświadczenie o jej odwołaniu, z tym że skutek w postaci odwołania darowizny następuje nie w dniu wniesienia pozwu, lecz dopiero z chwilą jego doręczenia pozwanemu. Odnośnie samego pełnomocnictwa, Sąd Najwyższy wskazał, że ocena zakresu, czasu trwania i skutków umocowania następuje według jego treści, a więc przy zastosowaniu dyrektyw językowo-logicznych oraz przepisów prawa cywilnego procesowego. W razie wniesienia przez pełnomocnika pozwu, który ma zawierać również oświadczenie o odwołaniu darowizny, dokument pełnomocnictwa powinien wskazywać na wolę mocodawcy udzielenia umocowania do odwołania darowizny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy zauważył, że SA nie dokonał szczegółowej analizy dołączonego do pozwu dokumentu pełnomocnictwa, zwłaszcza w kontekście okoliczności w jakich zostało udzielone. Mając zaś na względzie to, że oddalenie powództwa oparł jedynie na odmowie przyznania charakteru materialnego pełnomocnictwu, należało przekazać mu sprawę do ponownego rozpoznania. Mimo bowiem niejednoznacznego sformułowania tego dokumentu, nie można uznać, iż jest to tylko pełnomocnictwo procesowe, tym bardziej, że z uwagi na śmierć mocodawczyni niemożliwe jest uzyskanie od niej informacji co do rzeczywistej woli odnośnie do zakresu udzielonego umocowania. Mając jednak na względzie wiek darczyńcy i sytuację zdrowotną, należy przyjąć, że jej wolą było udzielenie także umocowania do odwołania darowizny. Zgodnie z art. 95 § 1 KC, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela. Jak wynika z tego przepisu, możliwe jest dokonanie przez pełnomocnika również czynności materialnoprawnych. Istotną jednak wątpliwością, zwłaszcza z perspektywy pełnomocnika profesjonalnego, jest ustalenie treści pełnomocnictwa w sposób, który niewątpliwie pozwoli na dokonywanie takich czynności. Konkluzja jednak płynąca z wyroku Sądu Najwyższego prowadzi nieco dalej – do odejścia od czysto literalnej treści samego dokumentu pełnomocnictwa. Z jednej strony wskazuje, że w pozwie należy wyraźnie wyodrębnić elementy wskazujące także na dokonanie czynności o charakterze materialnym (tu: odwołanie darowizny) i okoliczności faktyczne, na których jest ono oparte, zaś sam dokument pełnomocnictwa powinien zawierać jednoznaczne umocowanie do dokonania także i tej czynności o skutku materialnoprawnym. Z drugiej jednak strony, Sąd Najwyższy nakazuje szczegółowe badanie woli mocodawcy i okoliczności towarzyszących udzieleniu pełnomocnictwa, a więc elementów wykraczających poza treść dokumentu, co jest istotne zwłaszcza w przypadku śmierci mocodawcy. Wyrok SN z 25.9.2019 r., III CSK 189/17
Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Konieczność szczegółowego badania dokumentu pełnomocnictwa oraz woli mocodawcy w kontekście udzielenia umocowania do odwołania darowizny. Istotność elementów wykraczających poza treść dokumentu w przypadku śmierci mocodawcy.