PIT 28 zerowy: sankcje za naruszenie obowiązków

Rozliczenia podatkowe w Polsce kojarzą się większości podatników z koniecznością obliczenia należnego podatku i jego terminowej zapłaty na rzecz państwa. Istnieje jednak cała grupa obowiązków o charakterze czysto formalnym, których niedopełnienie może skutkować dotkliwymi konsekwencjami finansowymi, nawet jeśli podatnik nie był zobowiązany do zapłaty choćby jednej złotówki podatku. Jednym z takich klasycznych instrumentów sprawozdawczych jest deklaracja PIT-28, składana przez osoby rozliczające się na zasadach ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. W praktyce urzędów skarbowych niezwykle często pojawia się problem tzw. zerowych deklaracji PIT-28. Podatnicy, którzy w danym roku podatkowym nie uzyskali żadnego przychodu podlegającego opodatkowaniu ryczałtem, nagminnie zaniedbują obowiązek złożenia tego formularza. Przekonanie, że brak przychodu zwalnia z jakichkolwiek obowiązków wobec fiskusa, jest jednak kardynalnym błędem. W niniejszej publikacji szczegółowo omówimy naturę prawną PIT-28 zerowego, przeanalizujemy sankcje grożące za brak jego złożenia oraz wskażemy skuteczne ścieżki postępowania w celu uniknięcia odpowiedzialności karnoskarbowej.

Istota ryczałtu ewidencjonowanego i rola deklaracji PIT-28

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to uproszczona forma opodatkowania, z której korzystają zarówno przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, jak i osoby fizyczne osiągające przychody z tzw. najmu prywatnego. Podstawą opodatkowania w tym przypadku jest przychód, bez możliwości pomniejszenia go o koszty jego uzyskania. Z tego względu ryczałt charakteryzuje się relatywnie niskimi stawkami podatkowymi, ale też specyficznymi wymogami formalnymi. Podatnicy, którzy wybrali tę formę opodatkowania, są zobowiązani do złożenia po zakończeniu roku podatkowego zeznania o wysokości osiągniętego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Służy do tego formularz PIT-28.

Warto podkreślić, że obowiązek ten wynika wprost z przepisów ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Ustawa ta nie przewiduje żadnych wyłączeń z obowiązku składania deklaracji rocznej dla osób, które w danym okresie rozliczeniowym nie wygenerowały przychodu, ale formalnie pozostawały objęte tą formą opodatkowania. Oznacza to, że dopóki podatnik ma zarejestrowaną działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem (i nie zawiesił jej w sposób zwalniający z obowiązków deklaracyjnych) lub dopóki formalnie deklaruje chęć rozliczania najmu prywatnego ryczałtem, dopóty ciąży na nim bezwzględny obowiązek sprawozdawczy.

PIT-28 zerowy – kiedy powstaje obowiązek jego złożenia?

Sytuacja, w której zachodzi konieczność złożenia zerowego zeznania PIT-28, najczęściej dotyczy dwóch grup podatników. Pierwszą z nich są przedsiębiorcy, którzy w ciągu roku podatkowego nie uzyskali żadnych przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, na przykład z powodu braku zleceń, przestoju w branży czy przygotowań do faktycznego rozpoczęcia świadczenia usług. Nawet jeśli firma nie wygenerowała ani jednej faktury sprzedażowej, a konto bankowe świeciło pustkami, przedsiębiorca ma obowiązek wykazać ten stan rzeczy w rocznym zeznaniu podatkowym.

Drugą, równie liczną grupą są osoby fizyczne uzyskujące przychody z najmu, podnajmu, dzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze. Często zdarza się, że nieruchomość przeznaczona na wynajem przez część roku lub nawet przez cały rok stoi pusta z powodu braku chętnych lub przedłużającego się remontu. Właściciel nieruchomości, który wcześniej zgłosił wybór ryczałtu (lub rozlicza najem na zasadach ogólnych, przy czym od 2023 roku najem prywatny może być opodatkowany wyłącznie ryczałtem), zakłada, że skoro nie otrzymał czynszu od najemcy, to nie musi kontaktować się z urzędem skarbowym. To błąd. Urząd skarbowy musi otrzymać oficjalną informację, że przychód w danym roku wyniósł zero złotych. Służy do tego właśnie PIT-28 zerowy.

Terminy, których należy bezwzględnie przestrzegać

Terminowość w prawie podatkowym ma znaczenie kluczowe. Wszelkie opóźnienia są natychmiast odnotowywane przez systemy teleinformatyczne administracji skarbowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, deklarację PIT-28 za dany rok podatkowy należy złożyć w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli 30 kwietnia przypada na dzień wolny od pracy (sobota, niedziela lub święto), termin ten ulega przesunięciu na pierwszy dzień roboczy następujący po tym dniu.

Złożenie deklaracji przed 15 lutego jest oczywiście możliwe, jednak formalnie uznaje się ją za złożoną w dniu 15 lutego. Najważniejsze dla podatnika jest to, aby nie przekroczyć ostatecznej daty 30 kwietnia. Przekroczenie tego terminu chociażby o jeden dzień uruchamia procedurę, która może zakończyć się nałożeniem sankcji karnoskarbowych. Dotyczy to w równym stopniu deklaracji wykazujących podatek do zapłaty, jak i deklaracji zerowych.

Sankcje karnoskarbowe za niezłożenie PIT-28 w terminie

Niedopełnienie obowiązku złożenia deklaracji podatkowej w terminie stanowi czyn zabroniony, który podlega odpowiedzialności na podstawie przepisów ustawy Kodeks karny skarbowy (KKS). W zależności od okoliczności sprawy, stopnia winy podatnika oraz wartości uszczuplonej należności publicznoprawnej, czyn ten może zostać zakwalifikowany jako przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe.

W przypadku niezłożenia zerowego PIT-28, sytuacja podatnika jest o tyle specyficzna, że nie dochodzi do uszczuplenia podatku. Podatnik nie zalega z zapłatą żadnej kwoty na rzecz Skarbu Państwa, ponieważ należny podatek wynosi zero. Z tego względu czyn ten nie może zostać zakwalifikowany jako przestępstwo skarbowe, które wymaga zaistnienia znacznej szkody finansowej dla budżetu państwa. Brak złożenia zerowej deklaracji kwalifikowany jest jako wykroczenie skarbowe. Zgodnie z art. 56 paragraf 4 Kodeksu karnego skarbowego, karze za wykroczenie skarbowe podlega ten, kto mimo obowiązku nie składa w terminie deklaracji podatkowej.

Wykroczenie skarbowe zagrożone jest karą grzywny. Wysokość grzywny za wykroczenia skarbowe określana jest kwotowo i zależy od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku. Ustawa KKS przewiduje, że grzywna za wykroczenie skarbowe może być nałożona w granicach od jednej dziesiątej do dwudziestokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. W praktyce oznacza to, że kary mogą być bardzo dotkliwe. Mandat karny nakładany przez urzędnika skarbowego bez kierowania sprawy do sądu może wynosić do podwójnej wysokości minimalnego wynagrodzenia. Dla podatnika oznacza to ryzyko kary rzędu od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych za czyste niedopatrzenie formalne.

Dlaczego urząd skarbowy karze za deklaracje zerowe?

Wielu podatników zadaje sobie pytanie, dlaczego fiskus decyduje się na wyciąganie konsekwencji wobec osób, które nie zalegają z podatkami. Odpowiedź tkwi w charakterze obowiązków sprawozdawczych. Obowiązek złożenia deklaracji rocznej ma na celu umożliwienie organom podatkowym sprawowania skutecznej kontroli nad systemem podatkowym. Urząd skarbowy nie wie, czy brak wpłaty podatku wynika z faktu, że podatnik nie uzyskał przychodu, czy też z faktu, że przychód ten zataił. Dopóki podatnik nie złoży oficjalnego oświadczenia w postaci deklaracji podatkowej, organ podatkowy traktuje go jako podmiot, który potencjalnie uchyla się od opodatkowania.

Złożenie PIT-28 zerowego pozwala urzędowi na zamknięcie roku podatkowego danego podatnika w systemie i zweryfikowanie jego statusu. Brak takiego dokumentu paraliżuje procesy analityczne i kontrolne urzędów skarbowych. Dlatego też sankcjonowanie naruszeń o charakterze formalnym ma na celu dyscyplinowanie podatników i zapewnienie sprawności działania aparatu skarbowego.

Wpływ zmian legislacyjnych na obowiązki ryczałtowców

W ostatnich latach polski system podatkowy przeszedł szereg rewolucyjnych zmian, zapoczątkowanych m.in. przez tzw. Polski Ład oraz jego kolejne nowelizacje. Zmiany te w sposób istotny wpłynęły na sytuację podatników rozliczających się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Przede wszystkim, od 1 stycznia 2023 roku zlikwidowano możliwość rozliczania tzw. najmu prywatnego na zasadach ogólnych (według skali podatkowej). Obecnie jedyną dopuszczalną formą opodatkowania przychodów z najmu niewykonywanego w ramach działalności gospodarczej jest ryczałt. To spowodowało, że grono osób zobowiązanych do składania deklaracji PIT-28 lawinowo wzrosło. Wiele z tych osób to podatnicy debiutujący w tej roli, którzy nie mają doświadczenia w kontaktach z fiskusem i nie orientują się w gąszczu przepisów karnoskarbowych.

Kolejną istotną zmianą było ujednolicenie terminów składania zeznań rocznych. Dawniej podatnicy rozliczający się ryczałtem musieli złożyć PIT-28 znacznie wcześniej niż pozostali podatnicy (zazwyczaj do końca lutego). Obecnie termin ten został zrównany z terminem dla PIT-37 czy PIT-36, co ułatwia zarządzanie kalendarzem podatkowym, ale jednocześnie usypia czujność niektórych osób, które odkładają formalności na ostatnią chwilę. Zmiany te sprawiają, że rzetelna wiedza na temat konsekwencji uchybień formalnych jest dziś potrzebna bardziej niż kiedykolwiek wcześniej.

Jak technicznie wypełnić zerowy PIT-28? Instrukcja praktyczna

Wypełnienie zerowej deklaracji PIT-28 nie jest skomplikowane, jednak wymaga uwagi, aby nie popełnić błędów formalnych, które mogłyby skutkować koniecznością składania korekt. Poniżej przedstawiamy, jak krok po kroku podejść do tego zadania:

• Dane identyfikacyjne: Na samym początku należy podać swój identyfikator podatkowy. Dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (np. przy najmie prywatnym) będzie to numer PESEL. Dla osób prowadzących działalność gospodarczą – numer NIP.
• Wybór celu złożenia formularza: W odpowiednim polu należy zaznaczyć, czy jest to złożenie zeznania (po raz pierwszy za dany rok), czy też korekta zeznania. Przy pierwszym podejściu zaznaczamy opcję